زخم بستر

زخــم بستــر Bedsore))

زخم بستر كه آن را اصطلاحاً زخم فشار نيز مي‌نامند عارضه‌اي است كه بر اثر فشار مستمر، اصطكاك، رطوبت، دما، كهولت سن ، يا استعمال دارو بوجود مي‌آيد. زخم بستر ممكن است در هر نقطه از بدن ايجاد شود ولي معمولاً بر روي قسمت‌هاي استخواني و غضروفي بدن، مانند استخوان خاجي، آرنج، زانو، قوزك‌پا و غيره مشاهده مي‌شود زخم بستر چنانچه در مراحل اوليه تحت مراقبت قرار گيرد به راحتي درمان مي‌شود ولي زخم‌هاي مزمن مي‌توانند زندگي فرد را تهديد نمايند.

زخم‌هاي بستر چهار مرحله را شامل مي‌شوند :

مرحله اول : سطحي‌ترين نوع آسيب‌ديدگي، جلدي است كه رنگ پوست قرمز مي‌شود و با برداشتن فشار از روي آن ، قرمزي پوست كاهش نمي‌يابد. اين مرحله ظاهراً شبيه مواردي است كه پوست براي مدت طولاني تحت فشار قرار گرفته و به شدت قرمز رنگ شده است . زخم بستر مرحله اول و قرمزي پوست براثر فشار يا پرخوني واكنشي (reactive hyperemia) را به دو طريق مي‌توان از يكديگر تشخيص داد.

الف ) پرخوني واكنشي با گذشت  زماني كه پوست تحت فشار بوده بر طرف مي‌شود.

ب  ) پرخوني واكنشي با وارد شدن فشار بر آن كم‌رنگ‌تر مي‌شود در حاليكه زخم بستر كم‌رنگ‌تر نمي‌شود.

ممكن است دماي پوست كمتر يا بيشتر از حد طبيعي باشد يا بافت پوست طبيعي نباشد و بيمار احساس درد نمايد. زخم بستر در افرادي كه پوست روشن دارند زودتر قابل تشخيص است و در افرادي كه پوست تيره دارند رنگ زخم متمايل به آبي يا ارغواني است.

مرحله دوم : اين مرحله با آسيب‌ديدگي لايه سطحي پوست همراه است ولي آسيب ديدگي از لايه مياني پوست فراتر نمي‌رود و ممكن است به صورت تاول يا ساييدگي ظاهر شود.

مرحله سوم : در اين مرحله ضايعه، تمامي لايه‌هاي پوست را متأثر مي‌سازد و ممكن است به بافت‌هاي زيرجلدي نيز سرايت كند در اين لايه جريان خون به كندي صورت مي‌گيرد و به همان دليل درمان زخم با دشواري همراه است در اين مرحله ممكن است زخم از داخل گسترش يابد و از آنچه در ظاهر ديده مي‌شود خيلي بزرگتر باشد.

مرحله چهارم : در اين مرحله زخم كاملاً عمقي است و ممكن است به درون عضلات، تاندنها يا حتي استخوان نفوذ نمايد.

برخي از زخم‌هاي بستر در هيچيك از مراحل فوق طبقه‌بندي نمي‌شوند اين زخم‌ها را سلول‌هاي مرده مي‌پوشانند و يا ممكن است ترشحات و آثار زخم مانع از تعيين عمق آسيب‌ديدگي شوند.

در مراحل بالاتر دوره درمان طولاني‌تر مي‌شود. 75% زخم‌هاي مرحله دوم ظرف 8 هفته درمان مي‌شوند در حالي كه فقط 62 % زخم‌هاي مرحله چهارم درمان‌پذير هستند.نكته مهم اين است كه زخم‌هاي بستر در طول دوره درمان به مراحل پائين‌تر رجعت نمي‌كنند. زخمي كه با التيام كم‌عمق‌تر مي‌شود ، همچنان براساس عمق اوليه خود توصيف مي‌شود.

شناخــت عــلل :

گفته مي‌شود زخم‌هاي بستر را سه پديده بافتي ايجاد مي‌نمايند :

1-          فشار يا تراكم بافت‌ها ، در اكثرموارد اين تراكم از فشاري كه استخوان بر يك سطح وارد مي‌كند ناشي مي شود ، مثلاً وقتي يك بيمار براي مدتي طولاني در يك وضعيت در بستر دراز مي‌كشد.

2-          جريان ناكافي خون در بافتها براي مدتي طولاني، كم‌خوني موضعي را باعث مي‌شود و چنانچه به موقع درمان نشود مي‌تواند در بيماران آسيب‌پذير به مرگ بافتها منجر شود.

3-                   تنش برشي (shear force) :

اين تنش زماني ايجاد مي‌شود كه پوست بيمار در يك حالت ثابت مي‌ماند در حالي‌كه لايه‌هاي پوششي فيبري عمقي و عضلات اسكلتي تحت نيروي جاذبه به پائين كشيده مي شوند. اين عمل مي‌تواند به بسته شدن رگ‌هاي خوني و نهايتاً مرگ موضعي بافت‌ها منجر شود.

اصطكاك نيز مي‌تواند باعث ريزش لايه‌هاي سطحي پوست شود.

مايعات مترشحه و رطوبت ناشي از عرق يا عدم كنترل ادرار وضعيت را وخيم‌تر مي‌سازند. به مرور زمان ، رطوبت زياد، پيوند بين سلولهاي پوستي را ضعيف‌تر مي سازد و لايه‌هاي پوستي تخريب مي‌شوند. كهولت سن، تغذيه، بيماريهاي عروقي ، ديابت و استعمال دخانيات از ديگر فاكتورهايي هستند كه در ايجاد تشديد زخم بستر نقش دارند.

در ارتباط با ايجاد زخم بستر دو نظريه وجود دارد. نظريه اول ، نظريه‌ي آسيب عمقي بافت؛
مدعي است كه ضايعه در اعماق بافت، يعني مجاورت استخوان، شكل مي گيرد و به بيرون گسترش مي‌يابد و در سطح پوست نمايان مي‌شود. اين نظريه طرفداران بيشتري دارد. نظريه دوم كه كمتر مورد پذيرش قرار گرفته، " نظريه سطح به درون است " براساس اين نظريه ، ظايعه در پوست شكل مي گيرد و به درون گسترش مي يابد.

ممكن است نرسيدن خون كافي به بافت‌ها و آسيب‌هاي ناشي از جريان مجدد خون در آنها يكي از علل بروز زخم بستر باشد. نشستن‌هاي طولاني مدت در يك وضعيت مي‌تواند در افراد سالم نيز زخم بستر خفيف ايجاد نمايد. درد كند يا خفيفي كه بعد از نشستن‌هاي طولاني احساس مي شود نشانه جريان ناكافي خون در بافت‌هاي متأثر است. ظرف چند ساعت، جريان ناكافي خون به بافت‌هاي مي‌تواند به آسيب‌ديدگي آنها و مرگ سلول‌ها منجر شود.

زخم بستر با قرمزي و درد ناحيه متأثر بروز مي‌كند و رنگ آن بتدريج به ارغواني گرايش مي‌يابد و چنانچه درمان نشود، پوست مي‌تركد و عفوني مي‌شود. پوست مرطوب آسيب‌پذيري و عفونت‌پذيري بيشتري دارد.

در مراقبت شديد، احتمال بروز زخم بستر  %  تا 38 % است . در مراقبت‌هاي طولاني مدت، احتمال بروز زخم 2/2 % تا 9/23 است. در مراقبت‌هاي داخل منزل اين احتمال 17- 0 درصد مي‌باشد.

ابعاد شيوع زخم بستر در موارد فوق بشرح ذيل مي باشد:

مراقبت شديد:                         18- 10 %

مراقبت‌هاي طولاني مدت :        28- 3/2 %

مراقبت‌هاي داخل منزل :            29- 0  %

 

زخم بستر در بين بيماران ICU ، به علت آسيب‌پذيري بيشتر اين بيماران، شيوع بيشتري دارد و 40-8% بيماران ICU به زخم بستر مبتلا مي‌شوند

خط ابتلا به زخم بستر را مي‌توان با استفاده از مقياس Braden پيش بيني نمود. اين مقياس شش فاكتور ريسك را شامل مي شود كه عبارتند از:

1-                   درك حسي

2-                   رطوبت

3-                   فعاليت

4-                   پويايي

5-                   تغذيه

6-                   اصطكاك و بريدگي

23 بهترين و 6 بدترين نمره در مقياس فوق است. بيماري كه جمع نمرات او بيش از 11 باشد را خطر ابتلاء به زخم بستر تهديد مي كند.

 

مراقبت صحيح

مهمترين مراقبت از بيمار مبتلا به زخم بستر اين است كه فشار از روي بافتهاي آسيب ديده برداشته شود. به محض مشاوره زخم بستر، بايد فوراً فشار از روي محل آسيب ديدگي برداريم و حداقل هر دو ساعت يك بار بيمار را جابجا نماييم. با استفاده از سوند مي توانيم از خيس شدن ملافه هاي بيمار جلوگيري كنيم، در مورد معلولين فلج بايد با جابجايي مرتب بيمار از وارد آمدن فشار ممتد بر يك نقطه از بدن جلوگيري شود و از تشك هاي مجهز به امكانات جابجايي فشار استفاده به عمل آيد.

كساني كه از بيمار مراقبت مي كنند بايد آموزش هاي لازم در اين زمينه را فرا گرفته باشند. افراد خانواده كه در منزل از اين بيماران مراقبت مي كنند، خود در معرض افسردگي قرار دارند و بايد از مشاورين رواني كمك بگيرند.

 

برگرفته از :دايره‌المعارف آزاد Wikipedia